Criteria voor Opportunity Assessment en Prioritering
Zodra de processen in kaart zijn gebracht en de eerste observaties zijn verzameld, is het tijd voor de cruciale vraag:
“Is dit proces geschikt voor automatisering — en zo ja, wanneer verdient het de meeste aandacht?”
Deze fase vormt het brugpunt tussen analyse en besluitvorming.
De Automation Business Analyst (ABA) valideert of een proces technisch uitvoerbaar, zakelijk rendabel en operationeel stabiel genoeg is om te automatiseren.
Het resultaat: een onderbouwde prioriteitenlijst waarmee de organisatie gericht kan investeren in datagedreven groei.
Het doel van de Opportunity Assessment
Het doel is om per proces vast te stellen:
- Haalbaarheid – Kan het proces technisch worden geautomatiseerd?
- Waarde – Wat levert het op in tijd, kwaliteit en kosten?
- Risico’s – Welke beperkingen of afhankelijkheden spelen een rol?
Hierbij wordt elk proces beoordeeld aan de hand van objectieve beoordelingscriteria en ingedeeld in een complexiteits- en batenmatrix.
Op die manier kunnen processen niet alleen individueel, maar ook in samenhang worden geprioriteerd.
De beoordelingscategorieën
De haalbaarheid van automatisering wordt bepaald aan de hand van drie hoofdcriteria: Stabiliteit, Geschiktheid (Suitability) en Complexiteit.
Elk van deze categorieën bevat meerdere onderliggende factoren.
1. Stabiliteit
Een proces moet voorspelbaar zijn voordat het geautomatiseerd kan worden.
Instabiliteit (door frequente wijzigingen in systemen of werkwijzen) leidt tot onderhoudsproblemen en verhoogde faalkosten.
| Factor | Toelichting | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Processtabiliteit | Hoe vaak verandert de volgorde van activiteiten of beslisregels? | Een maandelijkse wijziging in factuurautorisatiebeleid verlaagt stabiliteit. |
| Applicatiestabiliteit | Hoe vaak vinden updates of UI-wijzigingen plaats? | CRM-systeem met wekelijkse releases → verhoogd risico. |
| Aantal processtappen | Meer stappen = meer potentieel voor variatie. | 5 stappen = stabiel; 25 stappen = complex. |
| Beslissingscomplexiteit | Zijn beslissingen binair (ja/nee) of subjectief (interpretatie vereist)? | Binaire beslissingen = stabiel; interpretatief = instabiel. |
Een stabiel proces is reproduceerbaar, onafhankelijk van de uitvoerder en goed gedocumenteerd — de ideale basis voor automatisering.
2. Geschiktheid (Suitability)
Niet elk proces dat stabiel is, is ook geschikt voor automatisering.
Geschiktheid meet de impact en waarde die automatisering oplevert.
| Factor | Toelichting | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Procesfrequentie | Hoe vaak komt het proces voor? | Dagelijks = hoog potentieel, jaarlijks = laag. |
| Transactievolume | Hoeveel items worden per cyclus verwerkt? | 960 facturen per maand → hoog volume. |
| Procesduur / AHT | Gemiddelde tijd per transactie. | 6 minuten per factuur → hoge winstkans. |
| Piekbelasting | Zijn er voorspelbare drukke periodes? | Einde van de maand bij grootboeksluitingen. |
| Aantal FTE’s | Hoeveel medewerkers zijn betrokken? | 3 FTE = directe besparingskans. |
Procesgeschiktheid wordt visueel gemaakt via een Opportunity Score (bijv. hoog, gemiddeld, laag) op basis van FTE-besparing, tijdsreductie en kwaliteitswinst.
3. Complexiteit
Complexiteit bepaalt hoeveel inspanning nodig is om een automatiseringsoplossing te realiseren en te onderhouden.
Een proces kan veel waarde hebben, maar door hoge complexiteit toch geen rendabele kandidaat zijn.
| Factor | Toelichting | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Aantal applicaties | Hoeveel systemen zijn betrokken? | 2 systemen = laag; >5 = hoog. |
| Aantal schermen | Aantal UI-interacties dat geautomatiseerd moet worden. | 10 schermen = gemiddeld. |
| Aantal varianten | Hoeveel afwijkende routes bestaan er? | 3 routes = laag; 10 = hoog. |
| Inputformaat | Is de input gestructureerd of ongestructureerd? | Excel = laag, PDF met scan = hoog. |
| Integratiegraad | Kunnen systemen via API communiceren? | API aanwezig = lage complexiteit. |
Complexiteit wordt berekend op basis van deze parameters, meestal in samenwerking met de Solution Architect of Automation Developer, die het technische perspectief toevoegt.
De complexiteitsniveaus
De processen worden uiteindelijk ingedeeld in drie categorieën: Laag, Gemiddeld, of Hoog.
| Niveau | Kenmerken | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Laag | – Regelgebaseerd, stabiel, 100% digitaal. – Eenvoudige beslissingen (Ja/Nee). – Weinig afhankelijkheden. | Controle op dubbele facturen in boekhoudsoftware. |
| Gemiddeld | – Enkele beslissingen met context (bijv. goedkeuring nodig). – Gebruik van meerdere applicaties. – Enkele variaties in data-invoer. | Factuurverwerking met e-mailvalidatie en databasecheck. |
| Hoog | – Meerdere hand-offs tussen teams. – Onvoorspelbare input (scan, handschrift, uitzonderingen). – Menselijke tussenkomst vereist (HITL). | Klantidentificatieproces met KYC-controle en scanherkenning. |
Bij superhoge complexiteit (>5 applicaties, >50 stappen, of niet-gestandaardiseerde data) wordt altijd de Solution Architect betrokken om het risico en de ROI opnieuw te beoordelen.
De Automation Quadrant – prioritering van kansen
Na beoordeling worden de processen geplot in een matrix waarin complexiteit en verwachte baten worden gecombineerd.
Dit is de Automation Quadrant, waarmee processen visueel kunnen worden geprioriteerd.
| Categorie | Kenmerk | Actie |
|---|---|---|
| Quick Wins | Lage complexiteit, hoge baten | Direct starten met automatisering. |
| Low-Hanging Fruits | Lage complexiteit, middelmatige baten | In tweede golf automatiseren. |
| Must-Do Improvements | Gemiddelde complexiteit, hoge baten | Eerst procesoptimalisatie uitvoeren, daarna automatiseren. |
| Long-Term Improvements | Hoge complexiteit, lage baten | Alleen automatiseren na standaardisatie of via AI. |
De Automation Business Analyst gebruikt deze kwadrant tijdens besluitvorming met stakeholders om prioriteiten vast te stellen op basis van data in plaats van intuïtie.
Visuele representatie – de Complexiteitsmatrix
Een typische complexiteitsmatrix ziet er als volgt uit:
|---------------------------|
| Hoog Baten | Quick Wins | Must-Do Improvements |
| Gemiddeld | Low-Hanging Fruits | Long-Term Improvements |
|---------------------------|
Lage Complexiteit → Hoge Complexiteit
In praktijk kan dit model worden ingevuld met numerieke scores uit de Opportunity Assessment Tool (bijv. UiPath Process Assessment Model of jouw AMM-scoremodel).
Samenwerking en validatie
Hoewel de Business Analyst het proces beoordeelt, blijft samenwerking met de Solution Architect essentieel.
De Analyst schat de initiële complexiteit in, maar de Architect kan de berekening verfijnen — of zelfs corrigeren — op basis van technische beperkingen.
Het doel is balans tussen ambitie en realiteit.
“Een proces dat theoretisch perfect te automatiseren lijkt, kan technisch rampzalig blijken — en andersom.”
Daarom wordt elk proces voorzien van drie finale indicatoren:
- Automation Potential (%)
- Implementatie-inspanning (uren / weken)
- Verwachte FTE-besparing (per jaar)
Deze waarden vormen samen de Automation Readiness Score.
Voorbeeld – Factuurverwerking
| Parameter | Waarde | Score |
|---|---|---|
| Processtabiliteit | Hoog (gestandaardiseerd) | 0,1 |
| Applicatiestabiliteit | Gemiddeld | 0,4 |
| Inputtype | Digitaal, semi-gestructureerd | 0,3 |
| Aantal beslissingen | 2 (if/else) | 0,2 |
| Aantal applicaties | 3 (mail, herkenning, boekhouding) | 0,5 |
| FTE-besparing | 2,0 per jaar | Hoog |
| ROI | 6 maanden | Hoog |
Resultaat:
Complexiteit: Gemiddeld
Voordeel: Hoog
Prioriteit: Quick Win / Must-Do Improvement
Autonomous Tip
De beste processen om mee te starten zijn niet de meest ambitieuze, maar de meest voorspelbare.
Een succesvolle eerste automatisering creëert draagvlak voor de volgende tien.
Belangrijkste leerpunten
- De Opportunity Assessment valideert de geschiktheid, waarde en complexiteit van een proces.
- De beoordeling gebeurt op basis van drie categorieën: Stabiliteit, Geschiktheid, en Complexiteit.
- Complexiteit wordt onderverdeeld in Laag, Gemiddeld, en Hoog.
- Gebruik de Automation Quadrant om kansen te prioriteren: Quick Wins, Low-Hanging Fruits, Must-Do Improvements, Long-Term.
- Werk nauw samen met de Solution Architect voor technische validatie en realistische inschattingen.
- De resultaten leiden tot een onderbouwde Automation Readiness Score die richting geeft aan het ontwikkelpad.
We gaan nu van “theorie over criteria” naar “rekent het nou maar eens uit voor dit proces”. Dit is het stuk waar de Automation Business Analyst laat zien dat het niet om gevoel gaat (“dit lijkt me een mooi proces”), maar om aantoonbare haalbaarheid.
Automatiseringspotentieel bepalen van het proces ‘Vendor Onboarding’
In de vorige stappen heb je:
- het proces globaal beschreven,
- de betrokken systemen gezien (ERP, CRM, mail),
- en de varianten gehoord van de proceseigenaar.
Nu ga je dat omzetten in een kwantitatieve beoordeling met een Process Assessment Tool (in UiPath-stijl, maar dit kan ook gewoon in Excel). Doel: vaststellen of het hele vendor-onboardingproces én de drie logische subprocessen (1. vendor data extraction, 2. vendor data entry, 3. vendor contract validation) het waard zijn om te automatiseren, wat ze opleveren, en hoeveel implementatie-inspanning nodig is.
1. Het instrument: Process Assessment Tool
Dit is in de kern een Excel met één idee: stel steeds dezelfde vragen, reken overal dezelfde way-of-working op los, en je krijgt vergelijkbare scores voor verschillende processen. Daardoor kun je straks factuurverwerking, vendor onboarding en klantmutaties naast elkaar leggen.
De tool vraagt grofweg naar vier blokken:
- Input & digitalisering – is de input digitaal, gestructureerd, voorspelbaar?
- Stabiliteit – verandert het proces of de applicaties binnenkort?
- Volume & tijd – hoe vaak komt dit voor en hoeveel AHT zit erop?
- Implementatiegemak – hoeveel stappen, hoeveel applicaties, thin/thick client, OCR ja/nee?
Die antwoorden worden per vraag omgezet naar een score. De som daarvan geeft:
- Automation Potential (%)
- FTE saving (jaar)
- Implementation Effort (laag / medium / hoog)
Precies wat je nodig hebt om te prioriteren.
2. Eerst ontleden: drie subprocessen
Vendor onboarding is eigenlijk een rijtje van kleine, vrij logische handelingen. Voor een eerlijke beoordeling splits je het op:
- Vendor data extraction
- Wat haal je uit de mail / formulier / bijlage?
- Is het altijd hetzelfde formulier?
- Moet er veel worden geïnterpreteerd?
- Vendor data entry
- Invoeren in ERP (ACME System 1)
- Checken/aanmaken in CRM (ACME System 3)
- Vaak 1-op-1 overnemen → lekker regelgebaseerd
- Vendor contract validation
- Zit alles erbij? KvK, bank, contractvoorwaarden?
- Soms afhankelijk van land / leverancierstype
- Vaak meer uitzonderingen → iets hogere complexiteit
Door zo te knippen kun je straks zeggen: “entry automatiseren we meteen, contractvalidatie pas nadat we de documenten hebben gestandaardiseerd.”
3. Voorbeeldinvulling per onderdeel
3.1 Vendor data extraction
Vragen uit de tool (verkort):
| Vraag | Antwoord (voorbeeld) | Score/impact |
|---|---|---|
| Hoe ziet de input eruit? | Digitaal, deels gestructureerd (PDF-formulier of webformulier) | ✅ goed |
| Is het altijd hetzelfde format? | 80% ja, 20% afwijkend per leverancier | klein risico |
| Is OCR nodig? | Ja, voor PDF-bijlage | +complexiteit (1,2) |
| Proces- en applicatiestabiliteit komende 6 mnd? | “Some change” in ERP (kleine release) | 0,4 (dus kan wel) |
Conclusie extraction:
- Automation potential: hoog-middel
- Implementatie-inspanning: medium (i.v.m. OCR + 80/20-variatie)
- Opmerking: als je leveranciers naar een portaal of webformulier dwingt → direct laag-complex.
3.2 Vendor data entry
Dit is meestal de leukste voor robots.
| Vraag | Antwoord | Score/impact |
|---|---|---|
| Is het regelgebaseerd? | Ja: “als leverancier niet bestaat → aanmaken” | top |
| Aantal applicaties? | 2 (ERP + CRM) | 0,3 |
| Aantal stappen? | 10–15 | 0,2 |
| Beslissingen? | Simpel (bestaat / bestaat niet) | 0,2 |
| Input gestructureerd? | 90% | 0 |
Conclusie entry:
- Automation potential: hoog
- Implementation effort: laag–medium
- Prioriteit: dit is je quick win binnen vendor onboarding.
3.3 Vendor contract validation
Hier zit vaak de rommel: documenten verschillen per leverancier, soms moet iemand echt lezen of een bijlage voldoet, soms zijn er landenregels.
| Vraag | Antwoord | Score/impact |
|---|---|---|
| Type input? | Digitaal maar ongestructureerd (contract PDF) | lagere haalbaarheid |
| Beslissingen? | Soms interpretatie (is dit de juiste contractversie?) | verhoogt complexiteit |
| Processtabiliteit? | Hoog (contractflow verandert niet vaak) | ✅ |
| OCR/Document Understanding nodig? | Ja | +complexiteit |
Conclusie validation:
- Automation potential: middel
- Implementation effort: medium–hoog
- Advies: niet als eerste, maar wél meenemen als je later AI/DU inzet.
4. Alles samenbrengen in de tool
Zo ziet een ingevuld overzicht eruit wanneer je de drie subprocessen in dezelfde sheet zet:
| Subproces | Automation Potential | FTE-besparing (indicatief) | Implementatie-inspanning | Prioriteit |
|---|---|---|---|---|
| Vendor data entry | 85–90% | hoog (iedere aanvraag) | laag–medium | 1 – doen |
| Vendor data extraction | 70–80% | medium | medium (OCR) | 2 – na standaardisatie |
| Vendor contract validation | 50–60% | laag–medium | medium–hoog | 3 – lange termijn |
Dat is precies wat UiPath bedoelt met “de tool rekent het uit”: je krijgt niet één ja/nee, maar een gesegmenteerd beeld van het proces.
5. Automatiseringspotentieel laten uitrekenen
De Excel (of Automation Hub) rekent vervolgens drie dingen uit:
- Automation Potential (%)
Op basis van: inputtype, stabiliteit, digitalisering, regels. - FTE Savings
Op basis van: frequentie × volume × AHT ÷ 1.560 uur (of 1.680/1.720, afhankelijk van jouw norm). - Implementation Effort
Op basis van: #apps, #screens, OCR, thin client, beslissingen.
Daarmee kun je hem zo in je businesscase schuiven.
6. Business benefits koppelen
De uitkomst van de assessment is niet alleen “kan het”, maar ook “wat levert het op”. Voor vendor onboarding kun je ze zo benoemen:
- Cost / FTE avoidance: minder tijd kwijt aan handmatig overnemen van gegevens.
- Productiviteit: meer leveranciers per dag door dezelfde mensen verwerkt.
- Kwaliteit: minder typefouten → minder terugmeldingen naar leveranciers.
- Business agility: nieuwe leveranciers sneller in het systeem → sneller kunnen inkopen.
- Flexibiliteit / schaal: bij pieken (bijv. nieuw boekjaar) kun je robots opschalen.
Belangrijk detail uit jouw context: sommige klanten willen geen “FTE besparing” op de slide hebben, maar “manuren vrijgespeeld” of “looptijdreductie”. Dat kan ook — de tool levert de getallen, jij bepaalt de framing.
7. Voor je doorgaat naar Process Analysis
Loop nog even de checklist langs (uit je bijlage) om te checken of je niets over het hoofd ziet: zijn uitzonderingen bekend, is er mens-in-de-loop, is er compliance, zijn SOP’s actueel? Als daar gaten zitten, noteer je die in de assessment als voorwaarde vóór automatisering.
Samenvattend
- Je gebruikt de Process Assessment Tool om vendor onboarding op te knippen en per deelproces te scoren.
- Data entry is je directe kandidaat.
- Extraction kan snel mee als je de input wat standaardiseert.
- Contractvalidatie schuif je naar een latere golf of koppel je aan AI/Document Understanding.
- De uitkomst voedt direct het Business Case Document in de volgende stap.